Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) έχει εκδώσει οδηγίες για υγιεινή διατροφή, οι οποίες περιλαμβάνουν συστάσεις για κατανάλωση φρούτων και λαχανικών και τροφίμων πλούσιων σε φυτικές ίνες, όπως το ψωμί ολικής αλέσεως, καθώς και αντικατάσταση της πρόσληψης κορεσμένων λιπαρών με ακόρεστα λιπαρά (π.χ. αντικαθιστώντας το βούτυρο με μαργαρίνες πλούσιες σε ακόρεστα λιπαρά).Κλινικές έρευνες έχουν δείξει ότι σε καθημερινή βάση η αντικατάσταση 30g βουτύρου με φυτική μαργαρίνη μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο καρδιακών παθήσεων κατά 10%1. Δεδομένα που δημοσιεύτηκαν πρόσφατα στο βρετανικό επιστημονικό περιοδικό British Medical Journal2 δείχνει ότι η θνησιμότητα λόγω της στεφανιαίας νόσου μειώθηκε δραστικά στην Πολωνία μεταξύ 1990 και 1999 (38% στους άντρες και 42% στις γυναίκες). Οι επιστήμονες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το μεγαλύτερο μέρος της μείωσης οφειλόταν πιθανώς σε μια αύξηση (57%) στην κατανάλωση φυτικών ελαίων πλούσιων σε πολυακόρεστα λιπαρά οξέα (PUFA), συμπεριλαμβανομένων των ωμέγα-3 (α-λινολενικό οξύ) και ωμέγα-6 (λινελαϊκό οξύ) λιπαρών οξέων, και μια μείωση (7%) στην κατανάλωση ζωικών λιπών υψηλών σε κορεσμένα λιπαρά οξέα (SAFA).
Αυτά τα αποτελέσματα είναι σύμφωνα με τα στοιχεία επιδημιολογικής και κλινικής έρευνας που δείχνουν ότι ο κίνδυνος θνησιμότητας λόγω στεφανιαίας νόσου μπορεί να μειωθεί με την αντικατάσταση των κορεσμένων λιπαρών της διατροφής με πολυακόρεστα λιπαρά (συμπεριλαμβανομένων και των ω-6 και ω-3 λιπαρών οξέων). Η μελέτη για την υγεία αμερικανικών νοσοκόμων (US Nurses Health Study) δείχνει ότι αντικαθιστώντας το 5% της ενέργειας που προέρχεται από τα κορεσμένα λιπαρά με πολυακόρεστα λιπαρά μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο καρδιακών παθήσεων κατά 46%3.
Η σύνθεση ορισμένων μαργαρινών έχει μελετηθεί ιδιαίτερα, έτσι ώστε να ταιριάζουν απόλυτα σε ένα υγιεινό διαιτολόγιο. Αναφερόμαστε σε μαργαρίνες με χαμηλή περιεκτικότητα σε κορεσμένα λιπαρά, χωρίς trans και παράλληλα πλούσιες σε ακόρεστα λιπαρά.
Η παρουσία υψηλών ποσοστών ω-3 και ω-6 λιπαρών στις μαργαρίνες αυτές, μπορεί επίσης να συμβάλλει στη μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου. Παρόλο ότι ο μηχανισμός δεν έχει πλήρως αποσαφηνισθεί, φαίνεται πως η υψηλή πρόσληψη ω-3 μειώνει την θνησιμότητα από καρδιαγγειακά νοσήματα4, ενώ η κατανάλωση ω-6 μπορεί να μειώσει σημαντικά την LDL χοληστερόλη, στην περίπτωση κατά την οποία αυτά, αντικαθιστούν στο διαιτολόγιο υδατάνθρακες και κορεσμένα λιπαρά3. Επιπλέον μείωση της χοληστερόλης μπορεί να επιτευχθεί και με άλλες διατροφικές παρεμβάσεις που δεν αφορούν μόνον στην αντικατάσταση των κορεσμένων λιπαρών του διαιτολογίου. Οι φυτικές στερόλες, είναι φυσικά φυτικά εκχυλίσματα. Όταν καταναλώνονται, μπορούν να μειώσουν την απορρόφηση της χοληστερόλης στο έντερο. Υπάρχουν φυσικά στο διαιτολόγιό μας και βρίσκονται σε μικρές ποσότητες σε τρόφιμα που καταναλώνουμε καθημερινά, όπως είναι τα φρούτα, τα λαχανικά, τα φυτικά έλαια και οι σπόροι. Κλινικές μελέτες έχουν αποδείξει, ότι η καθημερινή κατανάλωση 2-2,5 γραμμαρίων φυτικών στερολών μειώνει την ολική χοληστερόλη κατά 10-15% σε διάστημα 2-3 εβδομάδων, στο πλαίσιο ενός υγιεινού διαιτολογίου5.
Η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Καρδιολογίας και η Παγκόσμια Εταιρεία Αθηροσκλήρωσης, έχουν εκδώσει οδηγίες για την αντιμετώπιση της υψηλής χοληστερόλης, στις οποίες συστήνουν την κατανάλωση 2 περίπου γραμμαρίων στερολών ημερησίως.
Σήμερα, στην ελληνική αγορά , υπάρχουν πολλά προϊόντα που περιέχουν φυτικές στερόλες και τα οποία εντάσσονται εύκολα στο καθημερινό μας διαιτολόγιο (προϊόντα επάλειψης, γαλακτοκομικά προϊόντα - όπως ημιαποβουτυρωμένο γάλα και γιαούρτια χαμηλών λιπαρών. Το ρόφημα γιαουρτιού που επίσης κυκλοφορεί στην αγορά περιέχει την ημερήσια συνιστώμενη ποσότητα φυτικών στερολών.
Σε αντιπροσωπευτική μελέτη, καταδείχθηκε, ότι η αντικατάσταση του ζωικού βουτύρου από φυτική μαργαρίνη πλούσια σε πολυακόρεστα λιπαρά , είχε σαν αποτέλεσμα τη μείωση της ολικής χοληστερόλης κατά 8,9% και της LDL χοληστερόλης κατά 12,3% 6.
Είναι σημαντικό να επισημανθεί, ότι έχουν μελετηθεί τα αποτελέσματα της κατανάλωσης φυτικών στερολών παράλληλα με φαρμακευτική αγωγή. Σε μελέτη που σχεδιάστηκε με σκοπό να αξιολογήσει τα συνεργικά αποτελέσματα της κατανάλωσης μαργαρίνης με στερόλες από άτομα που λάμβαναν στατίνες , βρέθηκε ότι η LDL χοληστερόλη μειώθηκε κατά 32% στα άτομα που έπαιρναν μόνο στατίνες, κατά 8% στα άτομα που έπαιρναν μόνο στερόλες και κατά 39% στα άτομα που έπαιρναν τον συνδυασμό στατίνες & στερόλες. Συνεπώς, έχει αποδειχθεί σαφώς η συνεργική δράση στερολών και στατινών7.
Η ιδιότητα των φυτικών στερολών να μειώνουν τη χοληστερόλη είναι γνωστή από το 1950 και η βιομηχανία τροφίμων έχει εντάξει τις φυτικές στερόλες σε τρόφιμα καθημερινής κατανάλωσης: μαργαρίνη, γάλα, γιαούρτι και ρόφημα γιαουρτιού.Με τον τρόπο αυτό οι φυτικές στερόλες συμβάλλουν στον έλεγχο και στη μείωση των επιπέδων χοληστερόλης και, κατ’ επέκταση, στην πρόληψη πιθανών καρδιαγγειακών προβλημάτων.
Σύμφωνα με ανεξάρτητες κλινικές μελέτες, η μείωση της «κακής» LDL χοληστερόλης μέχρι και 15%, σε διάστημα 2-3 εβδομάδων, στο πλαίσιο ενός υγιεινού διαιτολογίου, μπορεί να επιτευχθεί με την καθημερινή κατανάλωση:
- Είτε ενός μπουκαλιού (100g) ροφήματος γιαουρτιού με φυτικές στερόλες
- Είτε 3 μερίδων από οποιοδήποτε από τα υπόλοιπα εμπλουτισμένα με φυτικές στερόλες προϊόντα. Μια μερίδα ισοδυναμεί με:
ή 1 μεσαίο ποτήρι με γάλα
ή 1 κεσεδάκι επιδόρπιο στραγγιστού γιαουρτιού
Η συνεχιζόμενη χρήση των προϊόντων αυτών κρατά τη χοληστερόλη σταθερή στα νέα μειωμένα επίπεδα.
Βιβλιογραφία:
1. Zock PL, Katan MB. Butter, margarine and serum lipoproteins. Atherosclerosis 1997; 131(1):7-16
2. Zatonski A, Willett W. Changes in dietary fat and declining coronary heart disease in Poland: population based study. BMJ 2005; 331;187-188
3. Hu FB, Stampfer MJ, Manson JE, et al. Dietary fat intake and the risk of coronary heart disease in women. N Engl J Med 1997;337:1491-9
4.Laaksonen DE, Nyyssonen K, Niskanen L et al. Prediction of cardiovascular mortality in middle-aged men by dietary serum linoleic and polyunsaturated fatty acids. Arch Intern Med 2005; 165:193-9
5. Normen L et al. Role of plant sterols in cholesterol lowering. In: Phytosterols as functional food components and nutraceuticals. 2004. Marcel Dekker, New York, 243-316
6. Cleghorn CL et al. Plant sterol-enriched spread enhances the cholesterol-lowering potential of a fat-reduced diet. Eur J Clin Nutr. 2003; 57(1):170-6
7. Simons LA. Additive effect of plant sterol-ester margarine and cerivastatin in lowering low-density lipoprotein cholesterol in primary hypercholesterolaemia. Am J Cadiol. 2002; 1:737-740
